Trends in eten en drinken – de jaren 60

Ik vond de serie over de trends in eten en drinken van de afgelopen decennia zo ontzettend leuk om te maken dat ik het gewoon jammer vond klaar te zijn. Nu kan ik niet in de tijd reizen maar – met behulp van de herinneringen van mijn (schoon)ouders én natuurlijk het internet – kan ik nog wel het decennium van mijn geboorte meepakken: Trends in eten en drinken – de jaren 60! En zo heb ik meteen 50 jaar geschiedenis over eten en drinken compleet!

Jaren 60 - Houten Heineken kratJaren 60 – De warme maaltijd

Soep, hoofdgerecht en toetje, alles at je van één bord. Een bord waarop op woensdag (gehaktdag) standaard een bal gehakt lag en op vrijdag vis. En altijd een groter stuk vlees voor vader de man, want die werkte harder.

Vanaf midden jaren vijftig begon het traditionele – naoorlogse – menu van brood, gekookte aardappelen, groente van het seizoen en vlees voor wie er geld had te veranderen. De welvaart groeide en het fenomeen vakantie kreeg een belangrijkere rol doordat zowel de vakantiedagen als het budget toenam. Voor het eerst op vakantie in het buitenland at de Nederlander gerechten die ze nog nooit geproefd hadden. En dat wilde ze in Nederland ook wel eens proberen.

Bij het veranderen van de Nederlandse eetgewoonten, speelden bladen als ‘Libelle’ en ‘Margriet’ een belangrijke rol. Het ‘Margriet Basiskookboek’ was een enorm succes.

Jaren 60 - Margriet kookboek

Een grote rol in het dagelijks eten was weggelegd voor de Nederlandse supermarkten, en Albert Heijn in het bijzonder. In 1962 kwam Albert Heijn met de Premie-van-de-Maand-Club. Klanten konden sparen voor producten, met als eerste en beroemdste premie: een goedkope koelkast. Wist je dat slechts 1 op de 10 gezinnen in Nederland een koelkast had toen? Er zijn in die periode maar liefst 145.000 koelkasten bij elkaar gespaard.

Jaren 60 - Premie van de maand club

Zonder koelkast was je gewoon veel meer tijd kwijt aan het steeds opnieuw doen van verse boodschappen. En natuurlijk aan het wecken van groente en fruit. In boerenhuishoudens waar zelf werd geslacht kon men bij een coöperatie een diepvrieslade huren.

Door de opkomst van de halffabricaten hoefde de Nederlandse vrouw een stuk minder lang in de keuken te staan. In de jaren 30 stond de huisvrouw gemiddeld 2 ½ uur in de keuken, in de jaren 60 was dat al afgenomen tot 1 uur. Steeds meer gezinnen aten op zaterdag soep uit een zakje of blik, zodat moeder ‘ook een avondje vrij was’. Koen Visser (bekend van de vis in blik) bracht een serie nasi- en bami maaltijden in blik uit. Een groot succes, later uitgebreid en overgegaan in Suzy Wan.

Jaren 60 - KoenVisser nasi goreng

Tot in de jaren 60 werden de meeste zuiveltoetjes toe gewoon thuis gemaakt maar met de introductie van de koelkast kwamen er ook zuiveltoetjes in pakken of flessen. Andere huisgemaakte toetjes waren onder meer de watergruwel, hangop (nu weer helemaal trendy), rijstebrij, griesmeelpudding, karnemelkse pap, Haagse blug, havermout en Brinta

Jaren 60 – Nieuw(s) en trendy

Boodschappen deden we bij De Gruyter. Als klantenbinder had deze supermarkt het ‘snoepje van de week’, een klein cadeautje voor de kinderen. Omdat De Gruyter de omslag van kruidenier naar supermarkt niet tijdig heeft weten in te zetten is deze keten in de jaren 70 geheel uit het straatbeeld verdwenen. Net als Simon de Wit en Vana.

King Corn was het eerste merkbrood – en voorverpakt fabrieksbrood – dat van 1965 tot begin jaren zeventig razend populair werd dankzij de commercials met het jochie dat aankondigde bij Japie te gaan wonen. Want daar hebben ze King Corn brood.

Tot 1966 bestond margarine alleen in papieren wikkels of werd verkocht vanuit merkloze tonnen of vaatjes. Nederlanders leerden toen Bona kennen, het eerste margarinemerk dat beschikbaar was in een plastic kuipje. Dit betekende dat Bona ‘direct op tafel kon en meteen smeerbaar was, zonder het nare overpakken in een vlootje’! Samen met de slogan ‘lekker brood verdient Bona’ bleek deze introductie een groot succes.

De zogenaamde Planta affaire kostte in de jaren 60 de kop aan het margarine merk Planta. Een verkeerde emulgator veroorzaakte massaal huiduitslag bij de gebruikers ervan. Na aanpassing werd de merknaam veranderd in Brio.

In de jaren vijftig en zestig gaf Douwe Egberts de gewilde natuur- en landenboeken van Jac.P. Thijsse met plakplaatjes uit. Concurrent Van Nelle had Piggelmee plaatjes.

Bij de aankoop van elektrische apparatuur als bijvoorbeeld een mixer kreeg je vaak een kookboekje. Zo werden mensen niet alleen verleid tot een aankoop maar leerden ze ook nieuwe gerechten klaar te maken. Ik herinner mij van vroeger nog wel het Bamix (staafmixer) internationaal kookboek. Zowel mijn ouders als schoonouders hebben het boekje nog!

Jaren 60 - Bamix receptenboekje

Iedereen dronk Tiktak koffie en thee. Want daarmee kon je spaarpunten (ook wel Tiktakjes genoemd) sparen voor een avondje uit naar de Tiktak Show. Ruim 1.5 miljoen Nederlands hebben één van de duizenden voorstellingen gezien! De show was een soort van revue waaraan veel Nederlandse en buitenlandse artiesten deelnamen.

Jaren 60 - Tiktak show

Jaren 60 – Uit eten

Bij een enquête in 1960 bleek, dat 15% van de Nederlanders weleens buiten de deur at. Twintig jaar later was dat 75%. Die stijging is voor een belangrijk deel te danken aan de populariteit van de buitenlandse restaurants, die in de jaren zestig en zeventig in Nederland opkwamen.

Voor veel Nederlanders was de Chinees niet alleen de eerste ervaring met buitenlands eten, maar ook de eerste ervaring met het uit eten gaan op zich. Hoewel er al Chinese restaurants in Nederland waren sinds 1920 kreeg de Chinees van nu haar karakter vanaf eind jaren veertig. Met de terugkeer van Nederlandse militairen en repatrianten uit Indië groeide de behoefte aan Indisch eten. De Chinese eethuizen speelden daar handig op in en pasten de menukaart aan. En dus hadden de “Chin.Ind.Rest” die overal opdoken nasi rames en gado-gado op de kaart staan.

Chin.ind.rest.

Waren er in 1960 in Nederland in totaal 225 Chinese restaurants, tien jaar later waren dat er al 618, en begin jaren 80 bijna 2000.In de Nederlandse restaurants werd vrijwel overal hetzelfde geserveerd. Gebonden champignonsoep of een huzarensalade vooraf, tournedos met friet en doperwten en een dame blanche. Net als in de Nederlandse huishoudens werd er ook in restaurants volop gekookt uit het nu in overvloed aanwezige blik.

Jaren 60 – Drinken en hapjes

Joris Driepinter is een personage dat in de jaren zestig werd geïntroduceerd als reclame voor het drinken van meer melk. Door het dagelijks drinken van drie pinten melk was Joris Driepinter tot sterke staaltjes in staat, zoals het optillen van een olifant. Eind jaren 50/begin jaren 60 werd op vrijwel alle scholen schoolmelk geserveerd.

Jaren 60 - Joris driepinter
Een populair zelf gefabriceerd kinderdrankje was de Spoetnik: limonade gazeuse met suiker en een scheutje koffieroom. Je kreeg dan een heerlijke zoete schuimkraag die maar omhoog bleef bruisen!Exota is een fel gekleurde frisdrank wat al werd gedronken sinds de jaren 50. Exota was verkrijgbaar in onder andere de kleuren rood (frambozen), groen (grenadine), bruin (champagnepils), geel (citroen) en wit (cider). Door de zogenaamde Exota-affaire (exploderende flessen) ging het merk in 1973 uiteindelijk failliet. In maart van dit jaar is Exota overigens opnieuw geïntroduceerd op de Nederlandse markt.
Jaren 60 - Houten krat Heineken

Heineken bier zat in grotere flessen en in houten kratten. Pas in de jaren 70 deed de 25 cc fles zijn intrede en werden de kratten van plastic. Dat scheelde zo’n 10 kilo in gewicht!

Jaren 60 – Zoetigheden

We aten koekjes van De Beukelaer (Pims cake) , pennywafels of door moeder gemaakte cake of Arretjes cake.

Jaren 60 - reclame Pims cake

We snoepten Jamaica rumbonen van Van Dungen, stroopsoldaatjes, Koetjes repen, rolletjes Rang, Faam drop en Italiano.

Toen in 1967 het allereerste sterreclame blok werd uitgezonden zat daar natuurlijk een reclame voor chocolade in : Kwatta chocolade (vanaf 1.06 min.)

Het beroemde raketijsje zag in 1962 het levenslicht. Het ijsje dankt zijn naam aan de populariteit van de ruimtevaart in die tijd (de ruimterace tussen Rusland en de VS). In 2007 veranderde Ola de smaak van de Raket, echter tot grote ontsteltenis van de Nederlander. Met de actie ‘Geef de raket zijn oude topje terug’ kregen de consumenten de fabrikant zover de smaak weer terug te brengen naar het origineel!
Jaren 60 - Raket ijsje

Heb je zelf herinneringen uit de jaren 60? Deel ze met me in de reacties! Of laat deze blog ook eens lezen aan je (groot)ouders!

In deze serie verschenen eerder de volgende blogposts:
De jaren 70
De jaren 80
De jaren 90
De jaren 00

Bronnen foto’s: Ola, Kanaalridder, Kranten Streekarchief Salha, Colly, Sanalifestyle

Ook lekker:

Van de apotheek naar de supermarkt! Veel voedingsmiddelen die we vandaag de dag heel gewoon vinden en in ieders keukenkastje of koelkast te vinden zijn, waren in eerste instantie nooit b...
My happy kitchen leest: Toen was koken heel gewoon Onlangs schreef ik een serie blogposts over eten en drinken in de afgelopen decennia. Door de research die ik hiervoor moest doen ben ik enorm gefasci...
Nostalgie en eten – Knoeien met Inge Trouwe lezers van mijn blog weten dat ik gefascineerd ben door de geschiedenis van ons eten en een voorliefde heb voor nostalgie. Zo schreef ik bijvoo...
Trends in eten en drinken – de jaren 90 Dit is deel 3 uit de serie over eten en drinken in de afgelopen decennia. Benieuwd naar de jaren 70 en jaren 80? In deze aflevering neem ik je mee naa...

8 Comments

  1. Ook al was ik er toen nog niet, toch weer erg leuk om te lezen!

  2. Ik heb ontzettend genoten van deze geschiedenisles!
    Ik ben ietsjes later geboren, dus het rakelde bij mij geen herinneringen op, maar gaf mij wel een heel mooi tijdsbeeld. Ik vond dat filmpje over dat fabrieksbrood echt geweldig.
    Maar, wat die koelkast betreft… Weet je wat ik me nu ineens afvraag? Misschien speelt het feit dat we tegenwoordig allemaal een koelkast hebben, wel een rol in het grote percentage van mensen dat tegenwoordig aan overgewicht lijdt? Want als je bepaalde producten (ijs, bijvoorbeeld) niet gewoon in voorraad kunt halen, dan kun je ze ook niet eten als je ze niet in huis hebt…
    Iets om over na te denken!

  3. Daar zeg je nog eens wat! Al kan het natuurlijk ook zo zijn dat men toen juist tegen heug en meug alles moest opeten omdat het niet bewaard kon worden…. Het blijft ontzettend leuk om in de geschiedenis van ons eten en drinken te duiken.

  4. Het is weer een heel leuk stukje geworden Anne-Marie, wat een hoop werk weer! Ik ben nu alweer benieuwd naar je volgende geschiedenislessen 🙂

  5. Dank je! Ik ben wel bang dat het hier bij blijft nu….

  6. Superleuk om dit te lezen, ik vraag me soms ook af hoe lang een bepaald product al gewoon is. Alleen mis ik in dit stukje de melkboer en bakker die toch elke dag wel langskwamen met vers brood en verse melk. Mijn opa was melkboer en volgens mij had hij in het begin melk, karnemelk, boter en halverwege of eind jaren vijftig ook mandarijnenyoghurt. (nog weer later ook vla en frisdrank) Dit weet ik alleen van zijn oude verhalen dus hoe het er toen precies aan toe ging weet ik niet

    • Je hebt helemaal gelijk! Ik vond deze serie zo leuk om te maken, misschien maak ik wel een deel 2. En dan komen de melkboer en de srv man en de rijdende bakker zeker terug.

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

CommentLuv badge