In deze nieuwe aflevering over basisingrediënten gaan we het hebben over het basisingrediënt ui.
Wat is een ui?
De ui is wereldwijd een populaire groente en bestaat in allerlei vormen en kleuren. De ui is een groente die onder de grond groeit. De plant is een bolgewas en komt uit de lookfamilie (en is dus verwant aan onder meer prei, knoflook en bieslook). De smaak van een ui is ongekookt scherp en bij het doorsnijden kan er een reactie met de traanbuis ontstaan, wat lijkt op huilen. Gekookt en gebakken neemt de scherpte af en zijn uien een voortreffelijke toevoeging bij bijna elk gerecht.
Geschiedenis van de ui
Soorten uien
Gele ui
De gewone huis-tuin-en-keuken ui. Een niet al te grote ui die vrij scherp van smaak is, maar ook iets zoets heeft. Deze ui is voor alledaags gebruik en doet het goed als basis van stoof- en roerbak- gerechten en soep.
Rode ui
De rode ui is iets zoeter dan de gele. De milde smaak en mooie kleur maken hem geschikt voor rauwe toepassingen, bijvoorbeeld in salades.
Grote witte ui
Deze grote ui bevat meer water en is daardoor lekker knapperig. De smaak van deze ui is vrij scherp. Heel geschikt om mee te roerbakken of om te vullen.
Zoete ui
Deze ui is lekker zoet en daarom geschikt om rauw te eten of om uiensoep van te maken. Ook heel geschikt om gefrituurde uienringen van te maken.
Sjalot
De sjalot is geen echte ui, maar wel familie van de ui. De smaak is niet heel scherp, maar iets verfijnder en zoeter. Ook heel goed rauw te gebruiken.
Zilverui
Deze kleine uitjes in hun zilveren schilletje hebben een lekker stevige smaak. Onmisbaar ingrediënt in de klassieke boeuf bourguignon.
Bosui
Een jonge ui waarvan de bol nog niet goed ontwikkeld is en waarvan het loof nog groen is. Bosui heeft een milde smaak.
Lente-ui
Hetzelfde als een bosui, maar dan nóg jonger geoogst. Het bolletje is nog niet ontwikkeld en de lente-ui ziet er daarom uit als een lange dunne stengel. Lente-ui heeft een lichte uiensmaak. Bos- en lente-ui zijn ook perfect om rauw te gebruiken. Lente-ui wordt veel gebruikt in de Aziatische keuken.
Voedingswaarde basisingrediënt ui
Uien zijn gezond. Ze hebben een antibacteriële werking en zijn effectief tegen (bepaalde) schimmels. Ook werken ze preventief tegen virusinfecties.
Uien zijn caloriearm en bevatten weinig vet, maar zijn rijk aan vezels, vitaminen (C, B6) en mineralen (kalium, fosfor), plus het ontstekingsremmende antioxidant quercetine, wat ze gezond maakt. Per 100 gram rauwe ui is het ongeveer 37 kcal, 6,3 gram koolhydraten (waarvan 4,5 gram suikers) en 2,7 gram vezels, met 1,3 gram eiwit
Uien bevatten 5 tot 10 keer zoveel quercetine als andere groentesoorten. Het gaat namelijk om 284-486 mg/kg bij een ui. De quercetine zit dan met name in de buitenste ringen en de concentratie ervan is vooral bij de rode ui erg hoog. Quercetine is een antioxidant en beschermd tegen vrije radicalen. Ook remt het ontstekkingen en allergische reacties.
Gerechten met het basisingrediënt ui
Begint niet bijna ieder gerecht met: fruit een uitje?. In onderstaande gerechten spelen uien wat meer een hoofdrol!
Gekarameliseerde uien
Uienchutney
Uiensoep
Boeuf Bourgignon
Gefrituurde uienringen
Gekarameliseerde uientaartjes
Pissaladière
Spreekwoorden en gezegdes
Ik dacht eerlijk gezegd niet zoveel spreekwoorden of gezegdes over uien te kunnen vinden maar dat bleek toch wel het geval. Ik moet wel zeggen dat ik ze persoonlijk geen van alle ken.
- Een ui tappen (iets vertellen waar men om moet lachen)
- Het was uien (het ging bijzonder slecht, het viel bijzonder tegen)
- Uien en rapen, doen het gat gapen (uien en rapen bevorderen de stoelgang / veroorzaken winden)
- Hij heeft uien gegeten (hij laat voortdurend winden)
- Niet kijken op een rotte ui (niet kijken op een kleinigheid)
- Dat ruikt naar uien (‘er zit een luchtje aan.’ Dat klopt niet)
- Kousen zo dun als uienschillen (ragfijne kousen)
Trivia
Wist je dat:
- een ui gemiddeld 100 gram weegt en een sjalot 20 gram? Met een kop uiensoep of een ui of twee door de pastasaus zit je dus zo aan de helft van je dagelijkse portie groenten!
- we in Nederland we gemiddeld 4,5 tot 5 kilo uien per jaar eten?
- De ui al voor kwam op decoraties en hiërogliefen van piramides? Dit komt omdat pyramidebouwers de ui te eten kregen als krachtvoer.
- Alleen Boedhisten geen uien in de keuken gebruiken? Dit vanwege vermeende lustopwekkende effecten.
- het tranen kunt voorkomen door uien in de koelkast te bewaren of door ze onder water te schillen?
In de serie basisingrediënten verschenen ook:
Basisingrediënt: pasta
Basisingredient: suiker
Basisingredient: room
Basisingredient: meel en rijsmiddelen
Basisingredient: eieren
Basisingrediënt: boter
Basisingrediënt: zout
Basisingredient: rijst
Basisingrediënt: olie
Basisingrediënt: peper
